دود کباب در کوچه پیچیده. سر ظهر است و افغان ها در انتظار پاسخ کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل ایستاده اند.
اشک هایش صورتش را پوشانده، مستاصل به مامور سازمان نگاه می کند و می گوید: «یعنی کجا برم. ۲۵ ساله این جام، افغانستان کسی چشم انتظار نیست.» پروندهاش قابل تمدید نیست و فقط می گرید.
«شوهرم مرد. سه بچه دارم، کجا روم، افغانستان.»در همین زمان یکی از تاکسی های سبز رنگ شرکت های خصوصی مقابل در کمیساریا می ایستد. زنی جوان با مانتو مشکی و روسری قرمز رنگ به همراه برادر و مادرش پیاده می شود.
او می گوید: «خواهرم کانادا رفته، برایمان دعوت نامه فرستاده. اما سفارت، ما رو قبول نمی کنه. مامور سفارت می گه، برین سازمان ملل اونا باید تصمیم بگیرن.»
مرد جوانی قطرات عرق را از صورتش پاک می کند، نگاهی به اطراف انداخته، کودک همراهش را در سایه درختی گذاشته و به سمت مامور می رود و و می گوید: «آقا بچه من نیاز به خون داره. اما داروخانه می گه بخشنامه است که به افغان ها خون را با قیمت قبل ندن، من چه کنم؟»
صدایی در پاسخ شنیده نمی شود. کودک کاغذ شکلاتش را باز میکند و پدر نگران از آینده فرزند به خاطر بخشنامه ای که به یکباره از سوی معاونت وزارت بهداشت صادر شده است.
بخشنامه ای که براساس آن از این به بعد به پناهندگان و مهاجران در ایران فرآورده های خونی بدون یارانه داده می شود. یعنی هزینه نزدیک به ۳۰۰ هزارتومان برای یک فاکتور تا چندین میلیون تومان.
کانون هموفیلی های ایران برای پیگیری این موضوع در نشستی از پناهندگانی که به بیماری خاص مبتلایند، دعوت کرد تا موضوع را بررسی کند. از سوی دیگر از «کمیساریای عالی در امور پناهندگان سازمان ملل»، «اداره کل اتباع وزارت امور خارجه» و «وزارت بهداشت» نیز دعوت کرده بودند تا در این مراسم حضور یابند.
اما تنها افغان ها، مامور سفارت افغانستان و یک سازمان غیردولتی وابسته به افغان ها در این مراسم حضور داشتند.
مدیر کانون هموفیلی ها «دکتر احمد قویدل» معتقد است این خود افغان ها هستند که می توانند برای حل مشکل به خودشان کمک کند. زنی در انتهای سالن، در تلاش برای ساکت کردن دخترش، شکلاتی به او می دهد. پدر نیز پول خردهای جیبش را کف دست دختر می گذارد.
این خانواده از کرمان به تهران آمده اند. مادر این کودک با ناراحتی می گوید: «پدرم افغان است. من خود در ایران به دنیا آمدم. همین جا بزرگ شدم. شوهر افغان کردم و فرزندم ایران به دنیا آمده و مشکل خونی داره.»
مادر حرفش را ادامه می دهد: «گفتن اوضاع افغانستان بهتر شده، ما برگشتیم. اوضاع خیلی بد است. هیچ چیزی نیست. یک بیمارستان نیست که بتواند به دختر من کمک کند. تازه یک ماه است که به ایران آمده ایم. در افغانستان نه کار است نه پول. اگر هست برای کسان دیگر است. وضعیت دخترم طوری نیست که بتوان آنجا زندگی کرد. امکانات نیست، چه بکنم. حالا این جا هم به ما دارو نمی دهند. ما قانونی در ایران زندگی می کنیم. دفترچه بیمه داریم. کارت پناهندگی داریم. حالا کجا برم.»
براساس توافقی که از زمان بازگشت داوطلبانه انجام شده، دولت ایران پذیرفته است که پناهندگان و مهاجرانی که بیماری خاص دارند، آخرین گروهی باشند که به افغانستان باز گردند. از سویی نیز از دو سال پیش، وزارت بهداشت برای ارتقاء امکانات بیمارستانی افغانستان، پیشنهاد ساخت یک مرکز و تجهیز آن را به این کشور داد.
«بهمنش» مدیر «مرکز مهاجران سفارت افغانستان» با انتقاد از دولت افغانستان می گوید: «از دو سال پیش که این پیشنهاد مطرح شد، بارها به دولت خود نامه زدیم و درخواست جواب کردیم. اما پاسخی به ما داده نشد. افغانستان توانایی پرداخت حقوق کارمندان دولت را ندارد و همگی ما از سازمان ملل حقوق میگیریم. مشکلات مالی و نبود سیستم مدیریتی و نیروی متخصص در این کشور باعث شده که در بخش بهداشت و درمان مشکلاتی پیش رو داشته باشیم.»
کمبود فرآورده های خونی و قول احمدی نژاد«دکتر قویدل» مدیرعامل کانون هموفیلی ایران معتقد است که وزارت بهداشت به دلیل کمبود فرآورده های خونی دست به چنین اقدامی زده است. او برای حل هرچه سریع تر این مسئله دیداری هم با «محمود احمدی نژاد» رئیس جمهور ایران داشته و از او خواسته به این موضوع رسیدگی کند.
به گفته قویدل، «احمدی نژاد» به او قول همکاری داده است.
اما در این حال که خبر هایی از اختلال در توزیع فاکتور هفت، شامل دو قلم از داروهای بیماران هموفیلی داده شده است، روابط عمومی سازمان تدارکات هلال احمر با رد این موضوع اعلام کرد: «فاکتور هفت توسط سازمان تدارکات پزشکی وارد شده و طبق روال گذشته وارد و توزیع شده و تا پایان سال جاری نیز از بابت تهیه این دارو مشکلی وجود ندارد.»
دیگر سازمانی که این خبر را تکذیب کرده، روابط عمومی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. در اطلاعیه این وزارت آمده: «هیچ کمبودی در کشور وجود ندارد و بیماران با طی شدن مراحل تحویل دارو، قادر به تهیه این دارو در سراسر کشور هستند.»
در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده: «با توجه به این که داروهای مذکور جزو داروهای بیماران هموفیلی با میزان یارانه تخصیص شده بسیار بالا محسوب میشوند، طبیعی است که برای جلوگیری از ورود داروها به بازار غیر قانونی و در نهایت قاچاق آن به خارج از کشور لازم است تدابیری اندیشیده شود تا داروها به دست مصرف کننده واقعی برسد.»
«دکتر قویدل» مدیر عامل انجمن هموفیلی ایران با تاکید بر این که با اجرای بخشنامه صادر شده از سوی وزارت بهداشت برای پرداخت داروهای هموفیلی به مهاجران بدون یارانه جان این بیماران به خطر میفتد، می گوید: «هزینه این داروها واقعا بالاست. به طور مثال یک شیشه فاکتور هفت، حدود چهار میلیون هزینه برای دولت به همراه دارد که برای هر بیمار نیز تزریق این دارو متفاوت است. ممکن است یک نفر ۱۰ الی ۱۲ شیشه در یک روز از این فاکتور استفاده کند. اما باید پاسخ این سوال را داد که جان انسان چقدر ارزش دارد و اگر یکی از فرزندان مسوولان به این بیماری دچار شود آن وقت چه میکنند.»
به گفته او، این بخشنامه ای که صادر شده به موضوع شهروندی بر می گردد. وزارت بهداشت در مقابل شهروندان ایرانی مسوول است و در خصوص پناهندگان این مسوولیت، عموماً در مقررات بین المللی مطرح شده و نه شهروندی.
قویدل با انتقاد از کمیساریای عالی در امور پناهندگان سازمان ملل می گوید: «کمیساریا به وظیفه اش عمل نکرده است. حتی به نشست نیز نیامدند. این سازمان در مقابل پناهندگان مسوول است. اما اقداماتی که برای آن ها انجام میدهد بسیار اندک است. همه باید به این نکته توجه کنند که یک لحظه غفلت در مورد بیماران هموفیلی باعث مرگ بیمار میشود و در حال حاضر دو هزار پناهنده در ایران با بیماری خاص زندگی می کنند.»
شرایط مالی بد و داروهایی که یکباره قطع شد در حال حاضر تعداد زیادی از مهاجران هموفیلی در ایران از شرایط بد مالی رنج می برند. برخی از آن ها در روستاهای دور افتاده در اطراف اهواز، یزد و کرمان زندگی می کنند.
یکی از همین مهاجران عراقی که از اهواز به تهران آمده می گوید: «در روستایی که ما زندگی می کنیم، دارو نمیدهند. می گن بخشنامه است که پول دارو را باید آزاد پرداخت کنم. وقتی پول ندارم، بذارم بچه ام بمیرد. باز خدا انجمن را خیر بده که به ما کمک می کنه.»
بحث دیگری که کارشناسان به آن توجه می کنند، کمک های ایران در طول ۳۰ سال به مهاجران افغان و عراقی است که بدون چشم داشتی در طول این سال ها این افراد را در کشور اسکان داده است. به گفته نماینده کمیسر عالی در امور پناهندگان سازمان ملل، این سازمان نمی تواند کمک های ایران را در این بخش هیچ گاه جبران کند.
با توجه به همین موضوع، «دکتر قویدل» نیز با انتقاد صدور چنین بخشنامه ای بدون در نظر گرفتن زمان می گوید: «نمی شود به یکباره داروی بیمار هموفیلی را قطع کرد. حتی اگر این تصمیم گرفته می شود باید به بیماران وقت داد و ابتدا اعلام عمومی شود تا متولیان مهاجران افغان به دنبال راهکار باشند. باید جلسات مختلف برگزار کرد. اگر برای یکی از این مهاجران اتفاقی بیفتد، چهره ایران مخدوش می شود.