کنار خیابانی شلوغ در مرکز شهر ایستاده و با قلم مویی که در دستش است و جعبههای کوچک و بزرگ رنگ، بازی میکند. خودروی پژویی نیش ترمز میزند و جوان راننده سرش را از پنجره بیرون میآورد و میپرسد: «کل شیشه عقب ماشین را خوشنویسی کنی چند میگیری؟» سرش را بالا میآورد و با آرامش جواب میدهد: «مجانی، بزن کنار تا بنویسم، زیاد طول نمیکشد.»
دیدن گونههای متفاوتی از رفتارهای مذهبی، اتفاقی است که هر سال با فرارسیدن ایام مذهبی چون محرم، رمضان و... بیشتر از سال قبل به چشم میآید. یکی از این گونه رفتارها، نوشتن اسامی و شعارهای مذهبی بر شیشه خودروهاست.
آلبوم عکسی را در همین زمینه ببینید.
صاحبان اغلب این خودروها، جوانان هستند که با انگیزههای متفاوت به این قبیل تزئینات رو میآورند. «نوشتن این شعارها علاوه بر زیبایی ماشین نشانگر عقیده و ارادتم به آقا امام حسین است و از این طریق میخواهم از آقا شفاعت بگیرم.»
بسیاری از جوانان، هریک به انگیزه ای، رفتارهای خود را با حال و هوای این ایام تطبیق می دهند. نازنین که با پوششی مدرن مشغول پارک کردن یکی از ماشینهایی است که شعارنویسی شده، به این مناسبتهای مذهبی اعتقاد خاصی دارد. «من سعی میکنم در تمام مدت این ماه سادهتر لباس بپوشم، آرایش نکنم، صدای زنگ موبایلم را به صدای یکی از نوحهها تغییر بدم، توی ماشینم نوحه گوش کنم و از تزیینهای مذهبی مثل خطاطی اسم ائمه روی شیشه ماشینم بهره بگیرم چون به نظرم این آدمها باب الحوائج هستند.»
اما شیوههای گوناگون به جا آوردن این مراسم مذهبی، گاهی جوانان را دچار دردسرهای کوچک و بزرگی میکند. «توی این ایام مذهبی مرتب باید به خاطر نوع پوششم یا سبک نوحههایی که گوش میدم با پدر و مادرم درگیر بشم. هر چند خانواده من یک خانواده مذهبی نیست اما به هر حال به برخی آداب و مراسم مذهبی معتقدند.»
سیاوش ۲۵ ساله از گفتن این جملات چندان راضی به نظر نمیرسد. با عصبانیت لگد محکمی به دیوار میزند و ادامه میدهد: «به خدا من هم عاشق امام حسینم، تنها نوع نگاه من فرق میکند من دوست ندارم نوع پوششم با روزهای عادی فرق کند یا نوحههای گوشخراش و بی معنی با سبکهای قدیمی را گوش کنم نوحههای جدید، هم با معنی تر هستند هم سبکهای موسیقی بهتری مثل راک یا پاپ و... را دنبال می کند»
در این میان کسانی هم هستند که با شعارنویسی و تزئین مذهبی خودروها، به کار و پیشه ای مقطعی و موقت روی می آورند. انگیزه آنها نیز از پرداختن به این شغل که چند روزی در سال بیشتر دوام نمی آورد، متفاوت است؛ از افراد خوشنویسی که در برخی پلاکاردنویسیها مشغول به کار هستند و برای نوشتن و تزیین شیشه عقب خودرو حدود دو هزارتومان پول دریافت میکنند تا جوانانی که به دلایلی کاملا شخصی به این کار رو میآورند.
یکی از این شعارنویسها که با همکاری همسرش به این کار مشغول است برای این کار خود دلایلی بسیار شخصی دارد. «دانشجوی سال سوم رشته نقاشی هستم، اول بگویم که تعلق مذهبی خاصی هم ندارم اما برخی چیزها با گوشت و پوست ما آمیخته شده و نمیشود از آن جدا شد.»
او با غمی که در نگاهش موج می زند از مشکلی میگوید که سال گذشته برای خانوادهاش پیش آمد: «در آن لحظات سخت با خدای خودم پیمان بستم که اگر مشکل ما برطرف شود کاری انجام دهم، اما نمی خواستم نذر من مانند افراد دیگر به غذا، شربت و یا ... خلاصه شود ناگهان به خاطرم آمد که من یک هنرمندم پس تصمیم گرفتم از این ابزار خدا دادی در این راه کمک بگیرم پس نذر کردم امسال دهه عاشور هر روز در یکی ازخیابانهای شهر به صورت مجانی روی ماشینها خطاطی کنم.»
او از وسواس خاصش برای نوشتن اسامی و شعارها صحبت میکند: «به هیچ عنوان حاضر نیستم هر شعاری را بر روی ماشینها بنویسم چون به نظرم برخی شعارها مثل «انا کعب رقیه» نوعی بی احترامی و بی حرمتی به اعتقادات پاک مذهبی است. بنابراین اگر کسی چنین شعارهایی را بخواهد یا سعی میکنم او را راضی کنم که شعار دیگری انتخاب کند و یا مجبورم اصلا ننویسم.»
اما مسنترها این نگاههای متفاوت جوانان را نوعی بیاحترمی به مقدسات می دانند و از آن دل خوشی ندارند. «گوش دادن آهنگهایی با ضرب و دهل و شاد و کلماتی که چهره زمینی ائمه را به تصویر میکشد یا نصب شمایل مقدسین فقط بی احترامی به مذهب است، برخی بدون توجه به این نکته به اسم عزاداری چنین رفتارهایی را در جامعه رواج میدهند»
بعضی عقیده دارند نصب این شمایلها یا نوشتن نوشتههای رنگی باعث افزایش میزان تصادفات درون شهری میشود، اما یکی از مسولان اداره راهنمایی و رانندگی که علاقهای به ذکر نامش نداشت در رابطه با این خطنوشتهها چنین توضیح داد: «از سوی مقامات هیچ دستوری مبنی بر اینکه اقدام به نوشتن شعار و خطاطی بر روی بدنه یا شیشه خودروها مغایرتی با قوانین راهنمایی و رانندگی دارد به ما ابلاغ نشده است.»
اما برخی از کارشناسان علوم اجتماعی و محققان مسائل جوانان، ضمن تاکید بر این نکته که گونههای متمایز رفتار مذهبی که هر ساله در ماه محرم نمود بیشتری پیدا میکند تلاشی برای ارتباط و تعامل جوانان با شریعت محسوب میشود، در واقع این رفتارها را نوعی به روز کردن آداب مذهبی می دانند: «غالبا برخوردهای این چنینی با دو رویکرد متفاوت تعقیب میشود رویکرد اول عمدتا با هدف شناخت نسبی آداب مذهبی و توجه به سنجه و سوگیریهای عقلانی شکل میگیرد و بازخورد آن را میتوان در آموزههایی مانند بسط بشریت و توجه به الزامات عصری جستجو کرد. ولی رویکرد دوم که در جامعه شایعتر به نظر میرسد بیاعتنا به جنبههای عقلانی شریعت و آداب مذهبی، بیشتر به ظواهری میپردازد که شاید میانهای با اصل دیانت نداشته باشد.»
با قلم موی سفیدش شروع به نوشتن نام حسین بر بدنه ماشین میکند. با هر حرکتش، صاحب خودرو با دوربین موبایلش از نوشتهها عکس و فیلم میگیرد و صلوات میفرستد. برای یک لحظه به جوانی که تمام موهایش به سبک جدید آرایش شده نگاه میکند و از خودش میپرسد او جدا به عاشورا و حسین عقیده دارد یا تنها نوشتن این شعارها برای جلب توجه کردن است؟